De academies voor kunstonderwijs in Nederland hebben nieuwe competenties geformuleerd. Tijdens het Overleg Beeldende Kunsten (OBK), op 16 april bij de KABK, gingen vertegenwoordigers van verschillende kunstonderwijsinstellingen met elkaar in gesprek daarover. Een belangrijk bijkomend onderwerp deze dag: AI.
In het beroeps- en opleidingsprofiel Beeldende kunst en design leggen de academies vast welke competenties en kwaliteiten studenten na het afronden van hun opleiding moeten hebben. De vorige versie dateerde van 2014 en was aan een update toe.
In 2023 startten de academies daarom een traject om nieuwe competenties te formuleren. Deze werden in oktober 2025 gepresenteerd. Miriam Bestebreurtje en Tessa Verheul van de Gerrit Rietveld Academie waren respectievelijk lid van de stuurgroep en lid van de werkgroep voor de nieuwe competenties. In het ochtendgedeelte van het OBK gaven zij een kijkje in het proces. Zo maakten ze duidelijk dat het een intensieve periode was geweest, waarin de academies veelvuldig met elkaar en met verschillende disciplines in het werkveld uitgebreide gesprekken hadden gevoerd.
Vier gelijkwaardige competenties
Uit die gesprekken kwam een nieuwe set van vier gelijkwaardige competenties die beter aansluiten op de vaardigheden die nodig zijn in het werkveld: Artistiek creëren, Onderzoeken en reflecteren, Verbinden met de omgeving en Werken in een praktijk. Daarnaast werd een duidelijk onderscheid in de verschillende opleidingsniveaus gemaakt. Uit de gesprekken met het werkveld kwam bovendien het advies om naar technologische ontwikkelingen te kijken, zoals AI.
Best Practice: Academie Minerva
De nieuwe competenties bieden een kader; de verschillende academies hebben vrijheid om hun eigen richting en identiteit eraan te geven. Menno Conner en Uli Mathies van Academie Minerva lieten zien hoe zij binnen hun instituut onlangs tot nieuwe competenties kwamen, daarbij geholpen door een AI-model van Hanze Hogeschool. Dit model formuleerde zeven leerwegonafhankelijke leeruitkomsten (LOL). Deze vormden het startpunt voor brede discussies met studenten, tutors, de commissies voor het curriculum, examen en assessment. Uiteindelijk rolden hier vijf LOL’s uit waarmee Minerva volgend studiejaar gaat werken: relate, investigate, materialise, position en practise.
Studentgestuurde leerroute
De LOL’s vormen de basis onder een studentgestuurde leerroute waarbij het eindresultaat gericht is op bewijzen dat je over de genoemde competenties beschikt. Mathies: “Het is een leercyclus waar je op elk punt kunt instappen, herhalen, teruggaan en weer verder gaan. Studenten bewandelen zo hun eigen pad en kunnen switchen tussen de programma’s.” De LOL’s blijven in ontwikkeling: elk jaar worden ze gekalibreerd en elke twee jaar geëvalueerd.
AI in het onderwijs: blijf kritisch
In het tweede gedeelte van de dag sprak Marcel Schmitz van Zuyd Hogeschool over het gebruik van AI in het onderwijs. Hij benadrukte het belang om kritisch te blijven. Programma’s als ChatGPT hebben hun grenzen en het is belangrijk studenten erin te trainen die grenzen te herkennen. Daarnaast spelen er vragen rond auteurschap. Tot slot wees Schmitz op de AI Coalitie voor Nederland, waarbij hij nauw betrokken is en dat 2,5 miljoen euro beschikbaar heeft voor leerprojecten rond AI. “Alle soorten opleidingen doen mee, behalve de kunsten. Dit is een uitnodiging!”
AI-trainingsprogramma voor docenten
Daarna vertelde Courtney Robinson van Breda University of Applied Sciences (BUas) over hoe BUas AI heeft geïmplementeerd. In anderhalf jaar tijd ging de hogeschool van 1 fte naar een complete AI-afdeling. Robinson adviseert om zowel studenten als docenten te trainen in hoe ze AI-tools kunnen gebruiken. Zo heeft BUas een speciaal AI-trainingsprogramma voor docenten dat steeds wordt aangepast aan hun wensen en behoeften. Omdat BUas het belangrijk vindt dat zowel studenten als docenten AI kunnen gebruiken, koos de onderwijsinstelling ervoor om beide groepen toegang te geven tot Claude, een grote, generatieve AI-chatbot.
KABK-directeur Edwin Jacobs wees in de pauze nog op een interessante AI-ontwikkeling in Estland, waar het onderwijs een proef doet met een AI-chatbot die geen antwoorden geeft, maar juist vragen stelt. “Dat activeert het denken. Studenten leren zo te associëren en door te vragen.”
Aanbevelingen
De dag eindigde met break-outsessies waarin deelnemers dieper met elkaar in gesprek gingen over de rol van AI in het kunstonderwijs. Een greep uit de aanbevelingen:
- Maak geld vrij voor nieuwe initiatieven als je AI serieus neemt.
- Beleidsmakers, let op: de ontwikkelingen in AI gaan zo vlug, dat beleid al snel achterhaald is.
- En tot slot: een deel van de studenten ziet AI als een bedreiging voor hun toekomst als kunstenaar, anderen zien juist kansen. Dus laat ze meedoen aan het gesprek over AI.